Polski English Français
Kongres Kobiet
Kongres Kobiet

  

Srebrna ekonomia i gospodarka a nowoczesne technologie

Dodano: 9 lipca 2016

Barierą przed pozostaniem na rynku pracy często jest wykluczenie cyfrowe. Walka z nim powinna być pierwszym krokiem do aktywizacji osób starszych – kobiet i mężczyzn.

  • Starzenie się społeczeństwa to prognoza, która mimo swojej nieuchronności i przewidywanych od dawna skutków, przy odpowiednim podejściu, przestaje być złowrogim fatum. To podejście opiera się na idei przekuwania zagrożeń demograficznych w szansę dla rozwoju gerontechnologii i technologii w ogóle, oraz na walce z negatywnym stereotypem starości. Tylko odejście od postrzegania zmian demograficznych jako czarnej wizji przyszłości pozwoli nam na uzyskanie prorozwojowych odpowiedzi na problem starzejącego się społeczeństwa. Poważnym problemem jest oddalenie osób starszych od rynku pracy.
  • Jaki obecnie jest stan polskiego społeczeństwa po 65. roku życia. Nie sposób mówić o grupie seniorów jako jednorodnym tworze, to duże uproszczenie. Jest to grupa niezwykle heterogeniczna - pod względem potrzeb, wydolności zdrowotnej, w kwestii aktywności zawodowej i samodzielności życiowej[1]. W polskim społeczeństwie (bez względu na wiek seniora) mamy zarówno osoby całkowicie zależne, niezarobkujące, wymagające nieraz całodobowego wsparcia, wykluczone z życia społecznego, ale i takie, które nawet po 85. roku życia (granica wieku podwójnej starości/sędziwego) wciąż są aktywne, korzystają z oferty kulturalnej i sportowej, podróżują i kształcą się. Co zatem decyduje o takim podziale i co sprawia, że obecnie nie możemy mówić o jednej grupie seniorów?
  • To przede wszystkim trzy czynniki: stan zdrowia, aktywność zawodowa i społeczna oraz wydolność finansowa. To także ważniejsze elementy, za pomocą których możemy ocenić i porównać między krajami czy regionami poziom aktywnego starzenia się społeczeństw, czyli indeks AAI (Active Ageing Indeks). AAI analizuje potencjał osób powyżej 55 roku życia na podstawie 22 czynników zgrupowanych w 4 dziedzinach: zatrudnienie, udział w życiu społecznym, samodzielne mieszkanie i zdolność do aktywnego starzenia się. W przypadku Polski, najgorzej wypadł wskaźnik uczestnictwa seniorów w życiu społecznym. Polska znalazła się na ostatnim miejscu spośród 28 europejskich krajów, tuż za Rumunią i Bułgarią. Nieco lepiej sytuacja wygląda w przypadku wskaźnika poziomu zatrudnienia – w tej kategorii znajdujemy się na 20. miejscu, wyprzedzając m.in. Grecję, Belgię i Luksemburg. To dwa niezwykle ważne czynniki, które są jednocześnie barometrem samodzielności oraz predykatorem dalszych wskaźników, jak zasobność czy jakość życia. Dlatego na tych dwóch obszarach, na wydłużaniu produktywności oraz na inkluzji społecznej warto skupić uwagę.
  • Według prognoz Głównego Urzędu Statystycznego w 2050 r. co trzeci Polak będzie miał 65 lub więcej lat. Dziś wśród osób w wieku 65-69 lat pracuje zaledwie 9 proc. pracowników, przy światowej średniej na poziomie 20 proc. Według danych Eurostatu w Polsce w 2014 r. pracę miało 42,5 proc. seniorów. Najwyższy wskaźnik zatrudnienia seniorów notowany jest w Szwecji – 74 proc., w Niemczech – 65,6 proc. Najmniej seniorów pracuje w Grecji – 34 proc.
  • Kiedy mówimy hasła „technologie” i „gerontechnologie”, stają nam przed oczami wielkie cyfry i wyobrażenia o zaawansowanej robotyce. Oczywiście, technologie bezspornie znajdują tu swoje zastosowanie, ale równolegle konieczne jest docenienie i wdrażanie polityki małych kroków, zaczynając choćby od likwidacji wykluczenia cyfrowego i „oswajania technologii”. Nie da się przecież nauczyć biegać, kiedy nie umiemy chodzić, a jak wynika z raportu Koalicja Dojrzałość w Sieci, spośród blisko 13 mln (42 proc.) Polaków po pięćdziesiątym roku życia ponad 9 mln (70 proc.) nie korzysta z Internetu. Niesie to ze sobą wiele konsekwencji zarówno z perspektywy jednostki, jak i całego społeczeństwa[2], m.in. w obszarze aktywizacji zawodowej, wydłużania okresu produktywności, samorozwoju, przez co – zapobieganiu wykluczeniu społecznemu i kulturowemu. Te podstawowe obecnie technologie pomagają również utrzymywać więzi społeczne i rodzinne, które z racji coraz większych odległości miedzy członkami rodzin często ulegają rozluźnieniu.
  • Osoby po pięćdziesiątym roku życia budują lęk, który może uniemożliwić korzystanie z produktów i usług, często e-usług, które mają za zadanie ułatwić zatrudnienie, samodzielność i godne życie. Wyniki badania PIAAC[3] wskazują na bardzo niskie umiejętności komputerowe osób starszych. W Polsce wysoki poziom umiejętności wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych posiada zaledwie 3 proc. osób w wieku 55-65 lat, wśród osób jeszcze starszych odsetek ten jest bliski zera. Kiedy skonfrontujemy te dane z wyzwaniami współczesnego rynku pracy, maluje się bardzo smętny obraz, w którym już osoba po 55. roku życia może być skazana na powolne odsuwanie jej od społeczności. Społeczności, która od paru lat w coraz większym stopniu opiera się na rozwiązaniach techniki – i to w niemal każdej dziedzinie.
  • Dla osób urodzonych w latach 80. technika, cyfryzacja to zdobycze, które stały się elementem ich codziennego życia we wczesnych latach młodości, kiedy uczyli się eksplorować świat, dla urodzonych w latach 90. zdobycze techniki istniały już od zawsze, wychowały się na niej i przyswoiły naturalnie, natomiast dla starszych członków naszego społeczeństwa to elementy, którymi dopiero muszą nauczyć się posługiwać. Zatem pierwszym krokiem w tworzeniu zaawansowanej srebrnej gospodarki, opartej o nowoczesne technologie musi być nauka i aktywne włączenie osób starszych w świat cyfrowy. Oswojenie z techniką codzienną, ułatwiającą pracę, spotkania towarzyskie, kulturalne, codzienne egzystowanie. Wypracowanie podejścia, które sprawi, że obecni seniorzy zaczną postrzegać technikę jako narzędzie im przyjazne i pomocne.
  • W Polsce już mamy przykłady takich rozwiązań, które starają się przybliżać rozwiązania techniczne osobom starszym:
  1. Ważnym i ciekawym przykładem wykorzystania nowych technologii jest projekt „MEMO – Multimedialne narzędzie wspomagające pamięć i aktywizujące osoby starsze”. Jego celem jest zaprojektowanie urządzenia multimedialnego przeznaczonego dla osób starszych. Ma ono służyć stymulowaniu pamięci i czynności poznawczych, inicjować interakcje społeczne i wspierać relacje społeczne wewnątrz- i międzygeneracyjne.
  2. Kolejnym przykładem na nieco większa skalę może być projekt teleopieki dla osób starszych, dający poczucie bezpieczeństwa i wsparcia. Monitorowanie stanu zdrowia pacjenta poza placówką medyczną, w domu, pracy czy podczas codziennej aktywności - to tematy projektów kierowanych dla seniorów przez władze Małopolski we współpracy z firmami informatycznymi w ramach nowoutworzonych (od lipca 2015 r.) projektów CAS (Centrum Aktywności Seniora) w Krakowie.
  • To jedynie wybrane działania i inicjatywy dedykowane grupie osób starszych, ale istnieje również szereg mniejszych, oddolnych przedsięwzięć, które pokazują, jak nie tworząc barier, bez dedykowanych programów, włączać osoby starsze w świat techniki. To np. dostosowanie stron internetowych w swoim układzie i funkcjonalności do percepcji osób starszych. Użytkownik w wieku 50+ różni się od młodszego pod względem kompetencji i możliwości: ma mniejsze doświadczenie z nowymi technologiami. Często brakuje mu znajomości fachowej terminologii i metajęzyka internetowego. Nie można też zapominać o częstszych w tej grupie ograniczeniach fizycznych, takich jak słabszy wzrok, trudności z koncentracją i kłopoty w posługiwaniu się myszką.
  • Srebrna gospodarka nie musi i nie powinna oznaczać separacji seniorów jako osobnej gałęzi konsumentów, docelowo powinno się raczej unikać negatywnej segmentacji na rzecz włączania starszych osób w społeczności lokalne i globalne. 
  • Dopiero kiedy oswoimy osoby starsze z techniką w jej podstawowym wymiarze, będziemy mogli mówić o aktywnym włączaniu tych grup w rynek pracy czy inkluzji społecznej, o budowaniu srebrnej gospodarki opartej o nowoczesne technologie.
  • Już dziś musimy wypracowywać rozwiązania, jak wdrażać nowe technologie w świat seniorów, jak uczyć te grupy korzystania ze zdobyczy gerontechnologii, jak nie bać się sięgać po nowe i jak być aktywnym społecznie. Kiedy zrobimy te pierwsze kroki będziemy mogli mówić, że projektujemy srebrną gospodarkę uniwersalnie, długofalowo, także dla przyszłych pokoleń.

 

Anna Karaszewska – Ministra Pracy w Gabinecie Cieni Kongresu Kobiet, członkini Zarządu Stowarzyszenia Kongres Kobiet. Dyrektorka zarządzająca firmy Ingeus, konsultantka z zakresu zarządzania

 

 

 

[1] Także wiekowej. Za Golinowska: „Osoby w wieku 50–60/65 lat wchodzą w fazę życiową zwaną przez demografów niemobilną ze względu na ograniczone funkcje prokreacyjne i wchodzenie w etap rozwoju rodziny zwany pustym gniazdem w związku z dorastaniem dzieci i ich wychodzeniem z rodzinnego domu. Zmniejsza się też aktywność zawodowa osób po 50. roku życia. Stopa zatrudnienia w tym wieku znacząco spada. Tendencja ta ma w Polsce skalę dramatycznie dużą, szczególnie w odniesieniu do kobiet. Osoby w wieku 60/65–75 lat wychodzą z rynku pracy i organizują sobie życie na emeryturze. Gdy proces starzenia się przebiega pomyślnie, czyli bez nadzwyczajnych chorób i niesprawności, to jest to aktywny okres życia. Aktywna faza życia na emeryturze powoli kończy się i przed ukończeniem 80 lat osoby starsze potrzebują coraz bardziej usług zdrowotnych, stają się mniej sprawne i samodzielne. Proces starzenia się może nadal przebiegać pomyślnie, ale potrzeby osób starszych zmieniają się głównie na skutek ograniczeń w funkcjonowaniu organizmu”. http://www.wuj.pl/UserFiles/File/Zdrowie%20Publiczne_1_2011/Zdrowie%20Publiczne_1_2011_5.pdf

[2] Umiejętność korzystania z Internetu ma również wpływ na działania obywatelskie i gospodarkę. Z badania przeprowadzonego przez PwC na zlecenie SMWI w 2012 roku wynika, że nieobecność 10 mln Polaków w wieku 45+ w świecie cyfrowym kosztuje nasz kraj 24 mld złotych rocznie!  W tym ogólna wartość oszczędności wynikająca z pełnego wykorzystywania narzędzi cyfrowych wszystkich osób po 45 roku życia mogłaby sięgnąć 1,8 mld zł rocznie. Za obszar, w którym zidentyfikowano największy potencjał do wygenerowania oszczędności (ok. 700 mln zł), uznano przychodnie lekarskie. Za: Seniorzy partycypują na: http://www.nck.pl/media/attachments/317190/Seniorzy%20partycypuj%C4%85.pdf

[3] www.eduentuzjasci.pl, Międzynarodowe Badanie Kompetencji Osób Dorosłych (PIAAC), realizowane prze OECD.