Polski English Français
Kongres Kobiet
Kongres Kobiet

  

Nieletnie macierzyństwo wychowanek ośrodków resocjalizacyjnych - raport CAiE

Dodano: 15 stycznia 2016

W ramach naszego Centrum Analiz i Ekspertyz publikujemy kolejną ekspertyzę dotyczącą dyskryminacji ze względu na płeć. 

 

Agnieszka Sikora, dr hab. Prof. UW Monika Płatek

Nieletnie macierzyństwo wychowanek ośrodków resocjalizacyjnych: MIĘDZY RESOCJALIZACJĄ A MACIERZYŃSTWEM – aspekty  dyskryminacji ze względu na płeć

 

Opracowanie prezentuje diagnozę sytuacji nieletnich ciężarnych i matek oraz analizę przepisów prawnych zarówno międzynarodowych jak i krajowych wskazując na aspekty dyskryminacji  nieletnich matek ze względu na płeć. Zawiera także rekomendacje jak wyeliminować przejawy dyskryminacji nieletnich matek i ich dzieci, tak w prawie jak i w praktyce jego stosowania.

                Opracowanie dotyczy jednej z najbardziej narażonych na wykluczenie społeczne grup. Składa się na to m.in.: środowisko pochodzenia (tzw. brak prawidłowych wzorów funkcjonowania społecznego, brak rodzinnego systemu wsparcia emocjonalnego); pobyt w placówce resocjalizacyjnej (i etykieta „kobiety-kryminalistki); wczesne macierzyństwo („dziecko, które ma dziecko”). Nastolatka uznawana jest za zdemoralizowaną w sferze seksualnej, bo jest aktywna seksualnie i w ciąży; przy czym podobna etykieta nie jest przypisana chłopcu. Jego aktywność seksualna jest uznana za „normalną”. Brak stosownego wsparcia instytucjonalnego i rodzinnego, a także koleżeńskiego i - często – głęboka samotność towarzysząca niesamodzielności życiowej, pogłębiają dyskryminacyjne wykluczenie.

W sytuacji, w której nieletnia wychowanka instytucji wychowawczych zachodzi w ciążę zwykle skutkuje to zwolnieniem jej z placówki.  Zwykle powraca ona do swojego środowiska rodzinnego, które wpłynęło na fakt ocenienia jej jako zdemoralizowanej. Bywa również, że dziewczyna umieszczana jest w domu samotnej matki. Do rzadkich należą rozwiązania umożliwiające pobyt matki i dziecka w przygotowanej do pracy z nimi rodzinie zastępczej. Wskazane rozwiązania umożliwiają nieletniej pozostanie przy dziecku, ale żadne z nich nie zapewnia kontynuowania procesu świadomego, dojrzałego, odpowiedzialnego usamodzielniania i przygotowania do dorosłego życia, a tym w swej istocie winien być proces określany mianem resocjalizacji.  Dużo bardziej skomplikowana sytuacja dotyczy tych dziewcząt, które w chwili umieszczenia w placówce resocjalizacyjnej już są matkami. Wówczas okazuje się, że by zrealizować postanowienie sądu o umieszczeniu w placówce, konieczne jest rozdzielenie ich z dziećmi.

Przepisy niesłusznie oddzielają resocjalizację od realizacji zadań wynikających z macierzyństwa. Pomoc w realizacji zadań rodzicielskich jest elementem budowania dojrzałości. Rozdzielenie tych procesów prowadzić może do przekreślenia szans na prawidłowe funkcjonowanie dziewcząt w przyszłości i zaburzyć rozwój ich dzieci. Oddzielane od swoich dzieci dziewczęta na samym początku dowiadują się, że nieliczenie się z ich potrzebami i przedmiotowe ich traktowanie jest normą, a ich moc sprawcza jest żadna. Dyskryminacja z jaką mamy w tym przypadku do czynienia wyraża się w braku kongruencji praktyki z przepisami pełnymi słów o szacunku, powstrzymaniu się od okrucieństwa i respektowaniu autonomii dziecka. Standardy konstytucyjne i konwencyjne w zderzeniu z praktyką napotykają na przeszkody w postaci postrzegania dzieci – dziewczynek, jako osób, w stosunku do których podejmowane działania mogą ograniczyć się do ich dyscyplinowania. Nie ma tu zapewne zamierzonego działania nastawionego na łamanie Ustawy Zasadniczej. Jest skutek rutyn, praktyk i nawyku podporządkowania i wdrażania młodej kobiety do zasad obowiązujących w instytucji nazwanej wychowawczą. 

Brak jest stosownych przepisów w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich, które mierzyłyby się z faktem nieletniego macierzyństwa/rodzicielstwa nieletnich przebywających w placówkach resocjalizacyjnych. Rozważamy to jako przejaw dyskryminacji ze względu na płeć związany ze zwyczajowym łączeniem rodzicielstwa głównie z macierzyństwem i w związku z tym z mniejszą dbałością o prawne gwarancje realizacji przepisów dotyczących praw reprodukcyjnych skoro ich skutki dotyczą osób płci żeńskiej. Brak rozpoznania, że sytuacja ta dotyczy także nieletnich ojców, jest pochodną wykazanych w opracowaniu niskich standardów przestrzegania autonomii seksualnej i praw reprodukcyjnych dzieci płci żeńskiej.   

W celu eliminacji dyskryminacyjnych zapisów i praktyk ze względu na płeć wobec nieletnich matek/rodziców potrzebna jest konsekwentna realizacja przepisów gwarantujących autonomię seksualną pozwalającą na dojrzałe decyzje, zarówno dotyczące wchodzenia w relacje seksualne, jak i reprodukcyjne. Dzieci rodzące dzieci muszą być wspierane w rodzicielstwie, a małoletnie rodzicielstwo nie może być traktowane jako źródło dostarczania adopcyjnych noworodków. To wymaga realizacji przepisów mówiących o prawie do: edukacji seksualnej; szansy na rozwój autonomii jednostki, w tym autonomii seksualnej;  pełnienia bieżącej pieczy nad dzieckiem (do czasu uzyskania pełnoletności, jeśli nie występują przesłanki niewłaściwego jej sprawowania, zagrażającego życiu lub zdrowiu dziecka); włączenia do indywidualnych programów resocjalizacji zagadnień związanych z rodzicielstwem nieletnich; stworzenia warunków do nauki i przygotowania zawodowego; stworzenia warunków do kontaktów z dzieckiem (np. w przypadku nieletniego ojca/matki, którzy nie sprawują bieżącej pieczy); uwzględnienia opinii wszystkich stron i umożliwienia obecności w relacjach z dzieckiem - niezbędne jest uznanie tego za stworzenie warunków do dalszej socjalizacji dziewcząt i chłopców będących rodzicami.

Nie można różnicować sytuacji prawnej dzieci rodzących dzieci – tych wchodzących w relacje małżeńskie i tych, które są takich możliwości pozbawione. Wymagana jest również realizacja preambuły i art. 4 ustawy o planowaniu rodziny - to pomoże podmiotowo, a nie przedmiotowo traktować zwłaszcza kobiety.

                Aby przeciwdziałać praktykom dyskryminacyjnym, należy wyeliminować  lekceważenie opinii nieletnich rodziców w procesie podejmowania decyzji odnoszących się do nich i ich dziecka. Należy zaprzestać wyrażania zgody na adopcję dziecka przez sąd wbrew woli nieletnich rodziców, co dzieje się głównie dlatego, że są oni nieletni.

Cały raport dostępny jest w zakładce Centrum Analiz i Ekspertyz

 

 

/Film zrealizowany w ramach projektu Fundacji po DRUGIE "Chcę być z Tobą MAMO!" dofinansowanego ze środków Fundacji im. Stefana Batorego/

 

 

Partnerem projektu jest islandzka organizacja Centre for Gender Equality.
 
Projekt współfinansowany z Funduszy EOG w ramach programu Obywatele dla Demokracji.